​​"ทำไมจึงต้องเอียงลำโพง(Toe In)"

โดย...อ. ไมตรี ทรัพย์เอนกสันติ

ปกติในการออกแบบลำโพงสักตู้ ดอกเสียงแหลมจะยิงเสียงตรงตั้งฉากกับหน้าตู้เป็นลำเสียงแคบมากๆ ยิ่งความถี่สูงแค่ไหน ลำจะยิ่งแคบเหมือนเป็นเส้นตรงยิงตั้งฉากออกมา ดอกเสียงกลางจะยิงลำเสียงออกมา ตั้งฉากกับหน้าตู้เช่นกัน แต่ลำเสียงจะกระจายตัวเดี๋ยวกว้าง  เดี๋ยวแคบตามความถี่เสียงตั้งแต่กลางต่ำไล่ไปถึงกลางสูงและแหลมล่าง  ดอกเสียงทุ้มจะกระจายตัวกว้างโอบรอบตัวตู้ ไม่เป็นลำ จะเห็นว่า ถ้าเราต้องการได้ยินเสียงครบตลอดทุกช่วงความถี่เสียงตั้งแต่ทุ้มไล่ขึ้นไปถึงแหลมสุด เราจำเป็นต้องเอียงตู้ลำโพงหันยิงเสียงตรงเข้ามาหาตัวเรา จึงจะได้ยินเสียงครบตามที่เขาออกแบบตู้ลำโพงมา (เป็นลักษณะเดียวกันกับตอนเขาวัดสเปคความถี่ตอบสนอง(frequency response) ของตู้ลำโพงนั้นในห้องไร้เสียงสะท้อน( anechoic room) ด้วยไมโครโฟน

นี่จึงเป็นเหตุผลที่ถูกต้องที่สุดที่เวลาใช้งานจริงที่บ้าน ทำไมเราจึง" ต้องอย่างยิ่ง" ตั้งเอียงตู้ลำโพง(TOE IN) ยิงเสียงมายังตำแหน่งนั่งฟัง ทั้งตู้ซ้ายและตู้ขวา ให้ " ลำเสียงแหลมจากตู้ซ้ายและขวา พุ่งมาตัดกันที่ด้านหน้าของเรา ห่างตัวเราออกไปประมาณ ครึ่งเมตร 

จากนั้น ค่อยๆปรับมุมเอียงเข้า  เอียงออก ทีละ 1 องศา ! ฟังให้ได้ครบ ทั้งทรวดทรงนักร้อง(3D)สมจริงที่สุด พร้อมๆกับได้รายละเอียดหยุมหยิมของเสียงร้องมากที่สุดเช่น เสียงริมฝีปาก เสียงลมผ่านไรฟัน เสียงขมุบขมิบริมฝีปาก เสียงตวัดลิ้น เสียงหายใจ กลืนน้ำลาย  อาจต้องเดินเข้าเดินออกหลายเที่ยวอยู่(สมัยผมทดสอบลำโพง เดินเข้าออกเป็นสิบเที่ยว)  แต่มันก็คุ้มค่าความเหน็ดเหนื่อย เพราะจูนทีเดียวใช้ได้ตลอดไป และกับสิ่งที่ได้เกินค่า คุณจะได้ยินอะไรหลายๆอย่างที่ไม่เคยได้ยินมาก่อน รายละเอียดหยุมหยิม เสียงผิวขลุ่ย เสียงผิวกลอง เสียงนิ้วกรีดเส้นกีตาร์ เส้นดับเบิ้ลเบส เสียงสั่นไหวพริ้วของสายเปียโน สายกีตาร์ เสียงทอดถอนของนักร้อง ฯลฯ

นอกจากนั้น ยังลดความก้องเสียงภายในห้อง ทำให้ได้ยินทุกอย่างชัดขึ้น นิ่งขึ้น เป็นตัวตน เป็นชิ้นเป็นอันขึ้น ไม่ฟุ้ง วอกแวก
ช่วงโหมดนตรีหลายชิ้น ร้องประสานเสียง  ไม่กอดกัน  ตีกันเจี้ยวจ้าว สับสน อื้ออึง  ความกังวาน สะอาด  แยกหลุดจากเสียงตรง ตำแหน่งชิ้นดนตรีนิ่งชัดขึ้น รับรู้ได้ถึงสุดขอบเขตของเวทีเสียง ความตื้นลึก สูง ต่ำ การวิ่ง(pan)ตำแหน่งเสียง ความแตกต่างของน้ำเสียงบุคคลิคเสียงของนักร้องแต่ละคน เวลาฟังเสียงหนัง จะเหมือนอยู่ในเหตุการณ์จริงมากขึ้น น้องๆเซอราวด์เหมือนกัน  น้ำหนักเสียงดีขึ้น เสียงอ่อนแก่  ดัง-ค่อย แจกแจงได้ดีขึ้น สดขึ้น สมจริงขึ้น 

โดยสรุป เสียงสมและบรรยากาศน่าฟังสมจริงขึ้น โดยไม่ต้องเร่งดังสนั่นห้องรบกวนชาวบ้านให้เป็นเรื่องราว เมียด่า 

สุดท้าย  ก็ในเมื่อ การTOE IN  ให้ข้อดีมหาศาลสารพัด  ตรงกันข้าม ถ้าไม่TOE IN หลายๆอย่างจะเพี้ยน หายไปหมด จากหน้ามือเป็นหลังตีน แต่ทำไมส่วนใหญ่ 85 % ของการจัดชุด จูนชุดเครื่องเสียง ทั้งตามโชว์รูม ตามงานโชว์ หรือแม้แต่นักวิจารณ์ ทดสอบ เครื่องเสียง 90% จึงเอาแต่ตั้งลำโพงหน้าตรงทั้งปีทั้งชาติ แล้วก็พานักเล่นออกทะเลหาฝั่งไม่เจอ !